Afschaffen play-offs niet uitgesloten: 'Eredivisie loopt nu 60 tot 80 miljoen mis'

De gevolgen van het verlies van de zesde plek op de UEFA-coëfficiëntenlijst zijn groot voor het Nederlandse voetbal. Dat beaamt Jan de Jong, statutair directeur van de Eredivisie CV, in gesprek met VoetbalPrimeur. Volgens De Jong loopt de schade in ieder geval op tot een bedrag van zestig tot tachtig miljoen euro, terwijl afschaffing van de play-offs om Europees voetbal niet uitgesloten is na het coëfficiëntendebacle.

De ene voetbalfan heeft er meer mee dan de ander, maar feit is dat de UEFA-coëfficiëntenlijst erg belangrijk is voor het Nederlandse voetbal. Op die lijst worden alle prestaties van de Europese deelnemers van landen bijgehouden via een puntentelling. Hier volgt een ranglijst op basis van de afgelopen vijf seizoenen uit, die de Europese ticketverdeling regelt. In 2023 veroverde Nederland de zesde plek op die ranglijst, wat een extra Champions League-ticket opleverde voor de Eredivisie.

De nummers één en twee van de Eredivisie mogen nu direct naar de Champions League, terwijl de nummer drie de voorrondes van het miljardenbal ingaat. In totaal mag Nederland zes teams Europa in sturen. Dat gaat binnenkort echter veranderen: Nederland is de zesde plek op de coëfficiëntenlijst dit seizoen namelijk weer kwijtgeraakt aan Portugal. "We begonnen het seizoen met een waarschijnlijkheid van 95 procent dat we de zesde plek zouden behouden", zegt De Jong in gesprek met deze website, doelend op de voorspelling van databureau Opta. "Maar nu we 33 keer hebben verloren in Europa, zijn we die zo goed als kwijt."

Als AZ de Conference League wint en alle Portugese teams in Europa hun resterende duels verliezen, kan Nederland de zesde plek dit seizoen nog terugveroveren. Gebeurt dat niet, dan moet de nummer twee van het volgende Eredivisie-seizoen zich weer melden in de voorronde van de Champions League en de nummer drie de in het hoofdtoernooi Europa League. In dat reële scenario heeft Nederland ook maar vijf Europese deelnemers, in plaats van de zes plekken die we nu hebben.

'Dramatisch jaar', met tientallen miljoenen schade als gevolg
Het verlies van de zesde plek is niet alleen voelbaar voor de topclubs, maar voor alle Nederlandse teams. "Dat scheelt het Nederlandse voetbal direct al tussen de zestig en tachtig miljoen euro", is De Jong duidelijk. "Wat je ook doet met bijvoorbeeld nieuwe commerciële contracten of mediacontracten, dit verlies ga je daarmee niet goed maken. Er rest ons dus maar één ding: zo snel mogelijk weer zesde worden."

Het Europese seizoen begon juist nog goed voor Nederland: voor het eerst in zeventien jaar behaalden zes Eredivisie-teams een Europees hoofdtoernooi. "We zaten in een unieke situatie. Daar kwam ook die 95 procent waarschijnlijkheid vandaan", zegt De Jong, die de Eredivisie-teams vervolgens veel te vaak zag verliezen. "Het is niet gelukt, daar kunnen we heel kort en bondig over zijn. Dit is een dramatisch jaar."

De Jong moest dat dramatische jaar met lede ogen aanzien als directeur van de Eredivisie. Veel kon hij er vanuit zijn positie niet aan veranderen, al heeft hij gedaan wat hij kon. "Vanuit de Eredivisie en de clubs die niet in Europa actief zijn, hebben we er alles aan gedaan om tegen onze Europese deelnemers te zeggen: speel alsjeblieft met de sterkst denkbare opstelling in Europa. Op de lange termijn heb je jezelf er namelijk mee, als je dat niet doet."

Tegen uitgerekend SC Braga uit Portugal trad Feyenoord bij lange na niet in zijn sterkste opstelling aan. Dat kwam de Rotterdammers duur te staan: Braga won met 1-0, terwijl Feyenoord de competitiefase van de Europa League uiteindelijk niet overleefde.

'Een volgende stap zou het afschaffen van de play-offs kunnen zijn'
Vanaf volgend seizoen ziet de situatie er niet veel beter uit. Virtueel staat Nederland dan zelfs achtste op de coëfficiëntenlijst, ver onder nummer zeven België en nummer zes Portugal. Dat heeft een duidelijke reden. "We hebben de pech dat ons goede seizoen 2021/22, toen Feyenoord de finale van de Conference League haalde en AZ en Vitesse ook ver kwamen in dat toernooi, wegvalt vanaf volgend seizoen", weet ook De Jong.

Hoe kunnen 'we' er nu voor zorgen dat Nederland die felbegeerde zesde plek uiteindelijk weer herovert? Dat is ook een vraag waar De Jong zijn hoofd over breekt. "We gaan met elkaar wel weer opnieuw kijken naar de opzet voor de play-offs om Europees voetbal. We moeten ons afvragen hoe we de sterkst denkbare teams Europa in krijgen, zodat we zo veel mogelijk punten gaan halen. We zijn al van dubbele naar enkele play-offwedstrijden gegaan, waarin het hoogst geklasseerde team thuis mag spelen. Dat heeft er vorig seizoen toe geleid dat AZ de play-offs heeft gewonnen. En AZ is nu ook de enige Nederlandse club die nog over is. In die zin heeft dat dus gewerkt."

AZ viert de winst van de play-offs, aan het einde van vorig seizoen. Daardoor spelen de Alkmaarders nu nog altijd in de Conference League.

“We gaan nu kritisch kijken of dit het juiste is, of dat we nog verder moeten gaan. Een volgende stap zou kunnen zijn dat we puur en alleen naar de ranglijst kijken bij het verdelen van de Europese tickets. En dus geen play-offs voor Europees voetbal meer houden", zegt De Jong. Of dat er daadwerkelijk van gaat komen, zal moeten blijken.

De Eredivisie-clubs moeten het namelijk ook eens zijn met dat plan. Daarbij is het logisch dat subtoppers die normaal aanspraak maken op een play-offplek, maar waarvoor plek vijf te hoog gegrepen is, tegen gaan stemmen. "We moeten aan de hand van cijfers en onderzoek aan gaan tonen wat het beste is", zegt De Jong daarover. "Daar gaan we de komende maanden voor gebruiken. Ik kan nog niet zeggen hoe concreet dit daadwerkelijk zal worden."

'Wij kunnen als Nederland niet besluiten de bekerwinnaar een lager Europees ticket te geven'
Naast de play-offs om Europees voetbal, bestaat er ook al langer een coëfficiëntengedreven discussie omtrent de bekerwinnaar. Dit jaar mocht Go Ahead Eagles zich nog als winnaar van de KNVB Beker melden in de Europa League. Volgens critici was dat niet goed voor het Nederlandse coëfficiënt. Buiten het feit dat Go Ahead de meeste punten van alle Nederlandse clubs pakte in de Europa League, was De Jong het op voorhand al niet eens met die kritiek. "Go Ahead Eagles heeft gewoon de beker gewonnen. Ze zijn daardoor terecht Europa in gegaan. Daar is geen twijfel over mogelijk."

Go Ahead viert de bekerzege in De Kuip, die ook nog eens een geweldig Europees avontuur opleverde met resultaten tegen Panathinaikos, Aston Villa en SC Braga.

"Het gaat er meer om: als je na 34 wedstrijden achtste of negende staat, is het dan goed dat die club zich nog kan kwalificeren voor Europees voetbal? Daar kun je iets van vinden. Maar als je de beker wint, heb je gewoon recht op Europees voetbal. Punt. Dan heb je zeven wedstrijden gewonnen. Geen twijfel over."

Een jaar geleden klonk vanuit de Eredivisie echter nog het geluid dat de bekerwinnaar een slechter Europees ticket moest krijgen in de toekomst. "Even voor de goede orde: dat is niet een beslissing die wij in Nederland kunnen nemen", zegt De Jong nu. "Het is een beslissing van de UEFA. In meer landen speelt dit onderwerp. Maar vooralsnog blijft het zoals het is, omdat de UEFA vooralsnog niet bereid is om daarin mee te gaan."

De Jong benadrukt ook dat überhaupt lastig in te schatten is wat nou een zo gunstig mogelijke ticketverdeling zou zijn. "Er kan namelijk een enorm verschil zijn tussen de ploeg die zich in een seizoen kwalificeert voor Europees voetbal, en de ploeg die het seizoen erop daadwerkelijk actief is in Europa. De selecties van clubs veranderen namelijk zo verschrikkelijk snel van vorm en inhoud. Het verloop is enorm, spelers neigen om steeds eerder weg te gaan. Dat is voor ons niet gunstig, met het oog op presteren in Europa. Tegelijkertijd is het wel de realiteit."

Al met al is er de komende jaren werk aan de winkel voor de Nederlandse clubs in Europa. Ondanks dat ze zaken er nu slecht uit zien, heeft De Jong er vertrouwen in dat het goed komt. "We zullen weer punten moeten gaan scoren, met name in de Europa en Conference League. Maar in het seizoen 2017/18 stonden we nog veertiende op de coëfficiëntenlijst. We zijn nu razendsnel zesde geworden. Als we met elkaar nu de goede dingen doen, denk ik dat we ook weer terug moeten kunnen naar die zesde plek.”