Zware start voor Oranje: dynamisch Japan vraagt uiterste van Koeman

Voor het Nederlands elftal begint het WK met een wedstrijd tegen Japan. Het belooft meteen een zware opgave te worden tegen de dynamische Samurai Blue, die Oranje en bondscoach Ronald Koeman voor enkele lastige tactische vraagstukken plaatsen. VoetbalPrimeur analyseert het elftal van bondscoach Hajime Moriyasu.

Door: Lars Visser

De Japanners hullen zichzelf in nevelen in aanloop naar de clash met Oranje. Welke spelers starten en op welke positie zij staan, vormt nog een klein mysterie. Wel kiest Moriyasu duidelijk voor ervaring boven ritme. Zo zijn spelers als Wataru Endo en Takehiro Tomiyasu geselecteerd ondanks hun geringe speeltijd, terwijl NEC-sterspeler Kodai Sano niet meegaat naar het WK. Over de dynamische speelwijze van Japan valt al wel veel te vertellen. Tijd voor een tactische analyse van de eerste WK-opponent van Nederland.

Waar Japan in eerste instantie onder de in 2018 aangestelde Moriyasu steevast in een 4-2-3-1-formatie aantrad, betekende de matig verlopen Azië Cup van 2024 een omslag. Op dat moment kwam de bondscoach tot de conclusie dat dit niet meer het juiste systeem was voor de huidige spelersgroep en de ontwikkelingen in het voetbal. Sindsdien treedt de Japanse ploeg aan in een 3-4-2-1-formatie. In de WK-kwalificatie leverde dat zeven overwinningen, twee gelijke spelen en één nederlaag op. In aanloop naar het WK maakte de Samurai Blue met name ook indruk door qua spel te overtuigen tegen Engeland tijdens de 1-0 overwinning in maart.

De dynamische aanvallen van Japan
Eén van de belangrijkste redenen voor Moriyasu om te switchen naar de 3-4-2-1-formatie zijn de voordelen die het aanvallend biedt. Japan kan namelijk in deze formatie met vijf spelers aanvallen (de wingbacks, de twee nummers 10 en de spits) en tegelijkertijd ook vijf spelers in de juiste posities achter de bal houden, zodat de restverdediging op orde is. Met name die vijf aanvallers zullen het Nederland buitengewoon moeilijk gaan maken, omdat het er ook voor zorgt dat Nederland in de breedte wordt opgerekt. De twee wingbacks die het breed houden maken het voor Nederland ingewikkelder om te verdedigen, zeker omdat er op papier maar vier verdedigers staan opgesteld.

Het is mede daarom dat Ronald Koeman al eerder vertelde daarin opties te onderzoeken, bijvoorbeeld een buitenspeler terughalen in het verdedigen, maar waarschijnlijker is dat één van de middenvelders tijdens het verdedigen zal inzakken naar de laatste lijn. Die rol lijkt logischerwijs weggelegd voor Frenkie de Jong, aangezien hier ook in de wedstrijd tegen Oezbekistan mee geëxperimenteerd werd.

Afbeelding 1: De vijf aanvallers van Japan in beeld. (Bron: SportTV)

Zelfs als de aantallen op orde zijn in de achterste lijn, is Japan aanvallend een groot gevaar voor Nederland. Japan gebruikt namelijk continu positiewisselingen om het ingewikkeld te maken voor Nederland. Een belangrijk voorbeeld daarvan is de aanvallende sterspeler van Japan, Takefusa Kubo (veelal spelend als één van de nummers 10), die veel vrijheid krijgt om uit te wijken naar de flank. De wingback neemt dan plichtsgetrouw de ruimte over die Kubo achterlaat. Vaak rendeert het trio aan de zijkant (wingback, nummer 10 en controlerende middenvelder) continu in een driehoek ten opzichte van elkaar en wisselen ze daarin elkaars rollen af.

Op deze manier zoekt Japan middels loopacties en positiewisselingen continu naar manieren om ergens aanvallend een overtal te creëren in de half space, óf de sterke dribbelaars in de 1-op-1 te krijgen. Vaak valt er op één van deze twee plekken met de loopacties wel ruimte te vinden. Zo probeert Japan een tegenstander te forceren ruimte weg te geven op de flank óf in het centrum bij de half space.

Afbeelding 2: Eén voorbeeld van een rotatie bij Japan, waarbij de controlerende middenvelder de ‘normale’ positie van de nummer 10 overneemt, en de wingback en nummer 10 de flank proberen te 'overladen'. (Bron: SportTV)

Afbeelding 3: Een soortgelijk voorbeeld lager op het veld, waarbij de nummer 10 breed is uitgezakt, de wingback diep gaat lopen, en de controlerende middenvelder de half space bezet. (Bron: SportTV)

Als de ploeg hoger op het veld komt, gaat dat zelfs zo ver dat geregeld één van de centrale verdedigers ook de ruimte krijgt om een loopactie te maken in de diepte. Ook dit weer met als doel ófwel de buitenspeler in de 1-op-1 te krijgen, ofwel de ruimte in het centrum te bespelen. De afstemming bij Nederland zal cruciaal worden in deze wedstrijd, met name om deze loopacties op te vangen, maar ook om in algemene zin de dynamiek van Japan te kunnen bestrijden. Dit is wel het type tegenstander waar Nederland het eerder lastig tegen heeft gehad, met name omdat het op het middenveld aan een échte defensief ingestelde controleur ontbreekt die de lijnen uitzet. Tegelijkertijd heeft zowel Ryan Gravenberch als Frenkie de Jong daar wel een zichtbare ontwikkeling in doorgemaakt.

Afbeelding 4: Hier maakt de centrale verdediger van Japan een loopactie om ruimte te trekken voor de buitenspeler in de 1-op-1. (Bron: SportTV)

Meestal kiest Japan de weg der geleidelijkheid in de opbouw, maar het schroomt niet een directere weg naar voren te kiezen indien nodig. Tegen tegenstanders die veel risico nemen in het druk zetten, wordt een directere stijl gehanteerd. Vaak door gericht de lange bal te spelen in de richting van spits Ayase Ueda, die al snel ondersteund wordt door beide nummers 10. Op die manier speelt het zich onder de druk vandaan.

Toch is Japan hierin wat minder succesvol dan via de korte opbouw. Het valt hierin op dat Ueda er niet altijd in slaagt om zijn duels te winnen, waardoor Japan geen balbezit houdt, maar het stelt ze wel tijdelijk in staat om de druk van een tegenstander te overleven. Daarom kan het voor Nederland een optie zijn om hoog druk uit te oefenen op de Japanners. Op die manier is de aanval het best onschadelijk te maken. Tegelijkertijd is Nederland in het hele tijdperk onder Koeman eigenlijk geen ster gebleken in het druk zetten, dus de vraag is of Nederland hier wel voor is uitgerust.

Afbeelding 5: Het directe spel van Japan is hier nodig aangezien er hoog druk gezet wordt door Schotland. (Bron: SportTV)

Aan de andere kant moet Nederland waakzaam zijn bij balverlies. Indien Nederland de bal verliest, schieten de Japanners vaak uit de startblokken. Iets wat Japan eigenlijk pas recenter als wapen is gaan inzetten. Met name doordat de wingbacks direct de diepte in sprinten en over een groot loopvermogen beschikken, is dit een groot gevaar voor Nederland. Ook hierin speelt de formatie een nadrukkelijke rol, want door die formatie is het in staat om met vijf spelers snel naar voren te bewegen. Al met al zal Nederland enorm waakzaam moeten zijn voor de dynamische Japanners, die er met name door kort positiespel in kunnen slagen om kansen te creëren tegen dit Nederland als de organisatie en afstemming niet in orde zijn.

Afbeelding 6: Een moment van balverlies door Schotland resulteert direct in een 5-tegen-5 situatie waarbij er kansen ontstaan voor Japan door de snelle omschakeling. (Bron: SportTV)

De twee gezichten van Japan in het verdedigen
Ook defensief opteert Japan voor de wijziging naar het 3-4-2-1-systeem. Al sinds de komst van Moriyasu als bondscoach hebben de Japanners één groot wapen in het verdedigen: het druk zetten. De immer gedisciplineerde ploeg maakt het tegenstanders vaak extreem lastig door het hoge druk zetten en slaagt er vaak in ploegen haar wil op te leggen.

Afbeelding 7: het hoge druk zetten van Japan in beeld. (Bron: SportTV)

Dit doet de formatie van Moriyasu met een aantal opvallende patronen. In tegenstelling tot wat gebruikelijk is, dekt de spits niet door richting de centrale verdedigers, maar blijft hij verantwoordelijk voor de controlerende middenvelders. De nummers 10 achter hem krijgen dan de ruimte om door te dekken richting de centrale verdedigers. Het plan achter deze opvallende keuze is om het centrum zo dicht mogelijk te houden en de snellere lopers de mogelijkheid te geven om druk vooruit te zetten, terwijl de meestal loggere maar gedisciplineerde spits dan de nummer 6 mag uitschakelen.

Afbeelding 8: Het druk zetten van Japan door de twee nummers 10, met de spits erachter.

Op deze wijze wil Japan met name één ding uitlokken: een pass richting de back van de tegenstander. Dat is het moment waarop de val echt dichtklapt. De wingback van Japan mag dan vol doordekken richting deze vleugelverdediger. Veelal resulteert dit ofwel in balverlies, ofwel een pass terug naar achteren en begint het spel weer van voren af aan. Het doel van Japan bij het druk zetten is ook niet alleen om balwinst over te houden, maar misschien nog wel nadrukkelijker om progressie bij de tegenstander te voorkomen. Door ze continu onder druk te houden, zorgen ze ervoor dat de bal in grote fases achterin blijft bij een tegenstander. Eén valkuil die we sowieso bij het Nederlands elftal al geregeld terugzien, is dat het moeite heeft om de bal naar voren te krijgen in de opbouw, zoals ook duidelijk werd tegen Oezbekistan.

Afbeelding 9: Door het afsluiten van de passlijn naar voren door Ritsu Doan, kan de back van Engeland alleen de pass naar achteren geven. (Bron: SportTV)

Toch zijn er zeker ook kansen voor Nederland tegen dit Japan. De grootste kwetsbaarheid zit in de ruimtes die achter de laatste lijn worden weggegeven tijdens het druk zetten. Aan de Nederlandse buitenspelers de taak om tijdens de opbouw geregeld de diepte te zoeken. Met name de buitenste centrale verdedigers van Japan staan bij momenten enorm geïsoleerd, waardoor er kansen ontstaan in de diepte als Nederland erin slaagt deze spelers te lanceren. Tegelijkertijd staat één van de buitenspelers van Nederland over het algemeen wat verder aan de binnenkant opgesteld, maar voor Koeman zou het in deze wedstrijd logischer zijn om dit eenmalig wat om te draaien om zo makkelijker tot kansen te kunnen komen.

Afbeelding 10: Een moment waarin Schotland onder de eerste druk van Japan uit is, en er daardoor grote ruimtes ontstaan voor de Schotten middels diepgang. (Bron: SportTV)

Mocht de eerste druk van Japan niet slagen en Nederland komt hoger op het veld, dan stuit het op een zeer compacte 5-4-1-formatie. De Japanners trekken zich dan ver terug, met nauwelijks ruimte tussen de linies. Vaak is de afstand van de voorste speler van Japan tot de achterste spelers slechts een kleine twintig meter. Dat maakt het zeer ingewikkeld om hier tussendoor te voetballen. In sommige fases zakt Japan ook wel eens uit eigen overweging wat verder in om zo de krachten te sparen en de tegenstander meer te laten komen. Dat geeft namelijk in de omschakeling weer meer ruimte.

Afbeelding 11: Het zeer compacte verdedigen van Japan in beeld rondom het eigen strafschopgebied. (bron: SportTV)

Afbeelding 12: Het lage verdedigen van Japan in een 5-4-1 formatie. (Bron: SportTV)

De grootste kansen voor Nederland om dit lage blok te verslaan liggen aan de zijkant. Het centrum wordt door Japan met dusdanig veel spelers bezet dat het vaak moeilijk is om daar doorheen te komen. De beste kansen liggen er door bij tijd en wijle één van de flanken te overladen met spelers en zo het overtal op die flank te proberen uit te spelen. Dit kan onder andere door Denzel Dumfries, Crysencio Summerville en Tijjani Reijnders dynamisch om elkaar heen te laten spelen op de rechterflank. Op die manier zullen er kansen ontstaan om het overtal daar uit te spelen, óf, als Japan te veel kantelt, zal er ruimte ontstaan op de linkerflank. Aan Nederland de taak om deze momenten te herkennen en te benutten.

Afbeelding 13: Eén van de goals van Brazilië in een oefenwedstrijd tegen Japan laat zien waar de kansen voor Nederland liggen. Door met vier spelers op die ene flank te komen, valt er een gat tussen de centrale verdedigers. Dat wordt benut met een loopactie die leidt tot een doelpunt. (Bron: SportTV)

Al met al heeft Nederland individueel gezien misschien de betere spelers, maar Japan zit als team goed in elkaar en is een zware eerste tegenstander op dit WK. Nederland krijgt te maken met een zeer dynamische tegenstander, die met name met positiewisselingen de Nederlandse verdediging in vertwijfeling zal proberen te brengen. Aanvallend zal Nederland een weg moeten vinden om onder de hoge druk uit te komen en zal het er anders in moeten slagen om het compacte lage blok van Japan te doorbreken. Of Nederland hiertoe in staat blijkt te zijn, zal zondag vanaf 22.00 uur blijken.