Waarom gesleutel Koeman één punt opleverde, maar Oranje twee punten kostte

Het WK is eindelijk begonnen voor het Nederlands elftal. En direct tegen misschien wel de zwaarste tegenstander uit de poule: Japan, dat een zeer indrukwekkende voorbereiding op het toernooi kende. Een analyse van VoetbalPrimeur over het verdwijnen van het vierkant op het middenveld en de andere rol voor Frenkie de Jong bij het gelijkspel in Dallas.

Door Lars Visser

De aanvallende aanpassingen van Koeman

Eigenlijk zagen we sinds het begin van de tweede Koeman-periode één patroon terug: een vierkant op het middenveld, iets wat de bondscoach zelf consequent de box noemde. Toch voelde hij zich genoodzaakt om juist tegen Japan hiervan af te stappen. Japan heeft namelijk zelf ook vier middenvelders vanuit de 3-4-2-1-formatie, waardoor het creëren van een overtal middels het vierkant op het middenveld volgens Koeman geen succes zou worden.

Daar staan namelijk ook de twee controleurs en twee nummers 10 van Japan tegenover. Hij had een ander recept gevonden om tot succes te komen tegen Japan: de terugkeer naar een klassieke 4-3-3 met de punt naar achteren. Met Frenkie de Jong als controleur en Ryan Gravenberch (rechts) en Tijjani Reijnders (links) kort daarvoor op het middenveld.

Afbeelding 1: De punt naar achteren op het middenveld bij het Nederlands elftal, met de Jong achter Reijnders en Gravenberch. (Bron: NPO1)

Wat misschien nog wel een grotere verandering was, zijn de rollen van Denzel Dumfries en Crysencio Summerville. Dumfries speelt in een veel meer teruggetrokken rol en meldt zich vaker aan de binnenkant dan aan de buitenkant, waar hij zich normaal gesproken vertoont. Tegelijkertijd is Summerville de speler die het breed moet houden op die flank. Daarbij wisselen Summerville en Dumfries geregeld van positie, waarbij Summerville dan naast de centrale verdedigers komt op de rechterkant om het spel vorm te geven.

Het idee hierachter is om de wingbacks van Japan weg te lokken uit de laatste lijn, waardoor er ruimte ontstaat voor een 1-op-1-situatie voor de buitenspeler aan die flank. Opvallender is dat Koeman in deze rol toch vasthoudt aan Dumfries en niet kiest voor Mats Wieffer, die bij zijn club normaliter een soortgelijke rol aan de binnenkant invult en dus natuurlijker zal ogen. Op de linkerflank zien we iets soortgelijks, waarbij Micky van de Ven zich continu in een teruggetrokken rol mengt en probeert Ritsu Doan weg te lokken, zodat Cody Gakpo in een 1-op-1-situatie komt.

Afbeelding 2: Dumfries aan de binnenkant en Summerville aan de buitenkant. (Bron: NPO1)

Het probleem voor Nederland is dat Japan eigenlijk nauwelijks in deze 'val' trapt. Japan gebruikt namelijk de twee nummers 10 om in deze situaties rustig heen en weer te schuiven richting de backs van het Nederlands elftal. Het gevolg is dat Oranje wel degelijk aan de bal komt, maar zonder echt dreigend te worden. Achterin kan Nederland de bal vaak tamelijk makkelijk heen en weer schuiven, maar op het moment dat de buitenspelers aan de bal komen, staan er vaak twee tegenstanders om hen heen. Daardoor is de kans op succes van een dribbel zeer klein en wordt de bal vaak weer teruggespeeld.

Het lijkt ook een bewuste tegenzet van de Japanse bondscoach Hajime Moriyasu. Hij offert daarmee het sterke drukzetten van Japan op, maar daar staat tegenover dat Nederland geen gevaar kan stichten vanaf de vleugels. Een zet die gedurende grote delen van de wedstrijd zeer succesvol uitpakt, aangezien Nederland maar sporadisch via veldspel tot kansen komt.

Tegelijkertijd geldt voor Nederland dat het op deze wijze wel nadrukkelijk de controle kreeg over de wedstrijd en het veldspel, zonder per se enorme kansen te creëren. Het bracht meer degelijkheid in het spel: weinig grote kansen gecreëerd, maar wel veel balbezit.

Afbeelding 3: De twee nummers 10 van Japan schermen ook de backs van Nederland af. (Bron: NPO1)

Daarnaast ontbreekt het Nederland aan dynamiek om echt tot kansen te komen. In een laag blok verdedigt Japan in een zeer compacte 5-4-1-formatie, iets wat zeer lastig te verslaan is. De voornaamste manier om deze formatie te ontregelen, is middels diepteloopacties vanuit het middenveld. Het probleem bij Nederland is dat vrijwel geen enkele speler op het veld dit echt doet.

Het middenveld van Nederland is te statisch. Alleen Reijnders maakt sporadisch een loopactie. Tegelijkertijd is er ook weinig beweging bij Van de Ven of Dumfries van achteruit; deze spelers staan er vaak al of blijven achterin wachten. Te veel spelers van het Nederlands elftal bewegen naar de bal toe in plaats van weg van de bal. Op die manier wordt het verdedigen voor Japan ook makkelijker gemaakt. Spelers die stilstaan zijn nu eenmaal een stuk eenvoudiger te verdedigen.

Afbeelding 4: De focus van vrijwel alle spelers van Nederland is naar de bal toe bewegen, waardoor er eigenlijk geen ruimtes ontstaan. (Bron: NPO1)

Er zijn twee voorname manieren waarop Nederland wel tot kansen komt in tegen Japan. Enerzijds zijn er de omschakelmomenten. Bij een aantal momenten van balverlies van de Japanners ontstaan grote ruimtes voor Nederland. Zo is er zelfs al in de eerste minuut van de wedstrijd een uitstekende uitbraakmogelijkheid, waaarbij Nederland er echter niet in slaagt een drie-tegen-twee-situatie goed uit te spelen.

Afbeelding 5: Een grote kans in de omschakeling voor het Nederlands elftal, die mislukt door een foute pass van Gakpo. (Bron: NPO)

De andere voorname bron van kansen voor dit Nederlands elftal zijn de standaardsituaties. Ook de 1-0 valt uit een afgeslagen standaardsituatie. Nederland had echter een duidelijk plan. Japan verdedigt corners met twee sterke koppers in de zone bij de eerste paal. De rest van de spelers moet de koppers van Nederland afblokken. De nieuwe analist van Nederland voor standaardsituaties heeft daar een alternatief op bedacht: door één speler al in die zone bij de eerste paal te positioneren, probeert Nederland achter de sterke koppers van Japan te komen en deze spelers af te blokken, om vervolgens daarachter tot kansen te komen.

Afbeelding 6: Bij de éérste paal blokt een speler van Nederland de goede koppers van Japan, zodat van Hecke ruimte krijgt bij de tweede paal. (Bron: NPO1)

Voor het overige profiteert Nederland bij de 2-1 van een individuele bevlieging van Summerville, die heel knap vanaf de rand van het strafschopgebied met zijn linkerbeen raak schiet. Daarbij profiteert hij ook van de diepgaande loopactie van Dumfries op dezelfde flank, die hem de ruimte biedt. Zo komt Nederland niet gemakkelijk tot kansen tegen Japan, maar zijn de standaardsituaties, de omschakelmomenten en de individuele bevliegingen voldoende om in ieder geval twee doelpunten te maken en veel balbezit te behouden, zonder echt veel kansen te creëren.

Afbeelding 7: De loopactie van Dumfries geeft Summerville de ruimte om zijn actie naar binnen te maken (Bron: NPO1)

De hoofdrol voor Frenkie de Jong in het verdedigen

Ook Nederland kiest in het lage verdedigen voor een 5-4-1-formatie. Dit ziet Koeman als het tegengif tegen de 3-4-2-1-formatie van Moriyasu. Met die formatie valt Japan namelijk aan met vijf aanvallers: twee wingbacks, twee nummers 10 en een spits. Dat betekent dat Nederland in de laatste lijn één man tekortkomt. De oplossing van Koeman is om De Jong terug te halen naar die laatste lijn. Op die manier wordt verdedigen voor de spelers van Nederland eenvoudiger, omdat het grotendeels neerkomt op het afschermen van de directe tegenstander. Daarbij is de consequentie wel dat het drukzetten van Nederland niet echt agressief te noemen is, maar vooral gericht is op defensieve zekerheid.

Afbeelding 8: De Jong meldt zich in de laatste linie om een 5-4-1-formatie te vormen. (Bron: NPO1)

Het probleem met deze formatie is dat individuele fouten een stuk gevaarlijker worden en de onderlinge afstanden tussen de centrale verdedigers voortdurend moeten kloppen. Op slag van rust krijgt Ayase Ueda een aardige schotkans, waarbij het misgaat in de organisatie van het Nederlands elftal. Van de Ven en Van Dijk bewegen naar achteren, terwijl De Jong en Jan Paul van Hecke juist naar voren bewegen. Daardoor ontstaat er een gat tussen de linies, waardoor de passlijn richting de Japanse spits open komt te liggen.

Tegelijkertijd staat Van Dijk daar ook niet helemaal stabiel, waardoor hij kort zijn balans verliest en Ueda nog wat meer ruimte krijgt. Dit soort momenten vormen de voornaamste dreiging van de Japanse ploeg. Met name De Jong wil nog weleens te ver naar voren doorstappen. Het is duidelijk te zien dat de middenvelder van FC Barcelona niet van nature in deze rol speelt en dat het echte verdedigen hem soms wat minder goed afgaat.

Afbeelding 9: De verdedigers van Nederlands staan totaal niet op één lijn waardoor er ruimte ontstaat voor een pass tussen de linies. (Bron: NPO1)

Ook voorafgaand aan de 1-1 gaat het daar fout bij Nederland. De afstand tussen de centrale verdedigers en Dumfries wordt daar gigantisch, zonder dat Reijnders dit tijdig afdekt. Daardoor kan een Japanse middenvelder eenvoudig in die ruimte opduiken en de bal terugleggen op Keito Nakamura, die onvoldoende wordt afgedekt en kan uithalen.

Zo oogt de defensie van Nederland nog kwetsbaar voor lopende mensen, maar geeft zij tegelijkertijd weinig echt grote kansen weg in deze wedstrijd. Dat verandert pas in de 89e minuut, wanneer Nederland zich laat aftroeven bij een standaardsituatie. In een fase waarin Nederland zich te ver laat terugdringen, mede dankzij de defensieve wissels van Koeman, komt de ploeg eigenlijk niet meer onder de Japanse druk vandaan. De gaten tussen de linies worden steeds groter, waardoor het probleem van Nederland verder wordt geaccentueerd.

Afbeelding 10: Er ontstaat een gapend gat tussen de backs en centrale verdedigers, en Reijnders verzuimt om mee te lopen met zijn directe tegenstander. (Bron: NPO1)

Conclusie

Uiteindelijk speelt het Nederlands elftal gelijk tegen Japan, mede dankzij de nodige aanpassingen van Koeman. De bondscoach sleutelde zowel offensief als defensief aan het Nederlands elftal met één voornaam doel: meer degelijkheid creëren. Zijn offensieve aanpassingen hadden qua kansen een beperkt effect, maar zorgden wel voor een dominanter spelbeeld. Zijn defensieve aanpassingen zorgden ervoor dat Nederland maar moeilijk druk kon zetten, maar wel een stuk eenvoudiger kon verdedigen in het lage blok, tot het laatste kwartier waarin de gaten tussen de linies te groot werden. Al met al heeft Koeman genoeg huiswerk voor de volgende groepswedstrijd van het Nederlands elftal, komende zaterdag tegen Zweden.